महाराष्ट्र यशवंतराव चव्हाण मुक्त वसाहत योजना

योजनेची माहिती

स्वतःचे घर असणे हे प्रत्येक कुटुंबाचे स्वप्न असते. मात्र आर्थिक अडचणींमुळे महाराष्ट्रातील अनेक गरीब आणि दुर्बल कुटुंबे आजही तंबू, झोपड्या, झोपडपट्ट्या किंवा कच्च्या घरांमध्ये राहतात. काही कुटुंबांकडे स्वतःची जमीनही नाही, तर काहींकडे जमीन असूनही पक्के घर बांधण्यासाठी आवश्यक आर्थिक साधने उपलब्ध नाहीत. या समस्येवर उपाय म्हणून आणि वंचित समाजघटकांच्या राहणीमानात सुधारणा करण्यासाठी महाराष्ट्र शासनाने महाराष्ट्र यशवंतराव चव्हाण मुक्त वसाहत योजना सुरू केली आहे.

महाराष्ट्र यशवंतराव चव्हाण मुक्त वसाहत योजना ही विमुक्त जाती, भटक्या जमाती (VJNT) आणि धनगर समाजातील पात्र कुटुंबांना कायमस्वरूपी निवासाची सुविधा उपलब्ध करून देण्यासाठी राबविण्यात येणारी गृहनिर्माण कल्याणकारी योजना आहे. या योजनेद्वारे राज्य शासन बेघरपणा कमी करणे, राहणीमान सुधारणे आणि लाभार्थ्यांना सुरक्षित निवारा तसेच मूलभूत नागरी सुविधा उपलब्ध करून देण्याचा प्रयत्न करत आहे. या योजनेची अंमलबजावणी महाराष्ट्राच्या इतर मागास बहुजन कल्याण विभागामार्फत केली जाते.

महाराष्ट्र शासन विविध समाजघटकांना सुरक्षित आणि कायमस्वरूपी घरे उपलब्ध करून देण्यासाठी अनेक गृहनिर्माण योजना राबवत आहे. यशवंतराव चव्हाण मुक्त वसाहत योजनेसह मोदी आवास घरकुल योजना, रमाई आवास योजना आणि आदिम आवास योजना देखील राबविल्या जात आहेत. या योजनांचे लाभार्थी गट वेगवेगळे असले तरी आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल कुटुंबांच्या राहणीमानात सुधारणा करणे हा त्यांचा समान उद्देश आहे.

महाराष्ट्राच्या 2023-24 च्या अर्थसंकल्पात यशवंतराव चव्हाण मुक्त वसाहत योजनेसाठी 600 कोटी रुपयांची तरतूद करण्यात आली होती. या योजनेअंतर्गत राज्यभरातील पात्र लाभार्थ्यांना एकूण 50,000 घरे देण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे. त्यापैकी 25,000 घरे विमुक्त जाती व भटक्या जमाती (VJNT) समाजासाठी राखीव आहेत, तर उर्वरित 25,000 घरे धनगर समाजातील लाभार्थ्यांसाठी राखून ठेवण्यात आली आहेत.

या योजनेत नियोजित निवासी वसाहतींच्या विकासावरही भर देण्यात आला आहे. प्रत्येक वसाहतीमध्ये 20 कुटुंबे किंवा 20 घरांचा समूह असण्याचा प्रस्ताव आहे. तसेच अंतर्गत रस्ते, सांडपाणी व्यवस्था, पाणीपुरवठा, वीजजोडणी आणि समाजमंदिर यांसारख्या मूलभूत सुविधा उपलब्ध करून दिल्या जाणार आहेत. ही योजना मुंबई शहर आणि मुंबई उपनगर वगळता महाराष्ट्रातील 34 जिल्ह्यांमध्ये राबविण्याचा प्रस्ताव आहे, ज्यामुळे अधिकाधिक पात्र लाभार्थ्यांना याचा फायदा मिळू शकेल.

या योजनेअंतर्गत केवळ घरेच उपलब्ध करून दिली जात नाहीत, तर ज्यांच्याकडे स्वतःची जमीन आहे पण आर्थिक अडचणींमुळे घर बांधता येत नाही अशा पात्र लाभार्थ्यांनाही आर्थिक सहाय्य दिले जाते. डोंगराळ भागात राहणाऱ्या लाभार्थ्यांना घर बांधण्यासाठी 1.30 लाख रुपयांपर्यंत आर्थिक मदत दिली जाते, तर इतर सामान्य भागांतील लाभार्थ्यांना 1.20 लाख रुपयांपर्यंत सहाय्य मिळते.

यशवंतराव चव्हाण मुक्त वसाहत योजना ही यशवंतराव चव्हाण मुक्त वसाहत स्कीम किंवा यशवंतराव चव्हाण फ्री कॉलनी योजना या नावांनीही ओळखली जाते. ज्या कुटुंबांचे वार्षिक उत्पन्न 1.20 लाख रुपयांपेक्षा जास्त आहे, त्यांना या योजनेचा लाभ मिळणार नाही. पात्र अर्जदार आपल्या जिल्ह्यातील सहाय्यक आयुक्त कार्यालयातून मोफत ऑफलाइन अर्ज मिळवू शकतात आणि आवश्यक कागदपत्रांसह तो सादर करून योजनेचा लाभ घेऊ शकतात.

फायदे

महाराष्ट्र यशवंतराव चव्हाण मुक्त वसाहत योजनेअंतर्गत खालील लाभ दिले जातात:

घरकुल बांधकामाचे लाभ

• पात्र लाभार्थ्यांना एकूण 50,000 घरे उपलब्ध करून दिली जाणार आहेत.
• त्यापैकी 25,000 घरे विमुक्त जाती व भटक्या जमाती (VJNT) प्रवर्गासाठी राखीव आहेत.
• उर्वरित 25,000 घरे धनगर समाजातील लाभार्थ्यांना दिली जाणार आहेत.
• प्रत्येक घराचे बांधकाम क्षेत्रफळ सुमारे 269 चौरस फूट असेल.

घर बांधण्यासाठी आर्थिक सहाय्य

• या योजनेचा संपूर्ण खर्च महाराष्ट्र शासनाकडून केला जातो.
• सामान्य भागातील पात्र लाभार्थ्यांना घर बांधण्यासाठी ₹1,20,000 पर्यंत आर्थिक सहाय्य दिले जाते.
• डोंगराळ किंवा नक्षलग्रस्त भागातील पात्र लाभार्थ्यांना घर बांधण्यासाठी ₹1,30,000 पर्यंत आर्थिक सहाय्य दिले जाते.
• 20 लाभार्थी कुटुंबांच्या वसाहतीसाठी आवश्यक पायाभूत सुविधांच्या विकासासाठीही विभागाकडून स्वतंत्र सहाय्य दिले जाते.
• घर बांधकामादरम्यान अकुशल मजुरीसाठी लागू नियमांनुसार महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी योजना (मनरेगा) अंतर्गत मजुरीचा लाभ मिळू शकतो.
• स्वच्छ भारत मिशन (ग्रामीण) अंतर्गत शौचालय बांधण्यासाठी अतिरिक्त ₹12,000 पर्यंत आर्थिक सहाय्य मिळू शकते.

गृहनिर्माण वसाहतींमध्ये उपलब्ध सुविधा

• अंतर्गत रस्ते.
• सांडपाणी निचरा व्यवस्था.
• पाणीपुरवठा सुविधा.
• वीज जोडणी.
• समाजमंदिर (कम्युनिटी हॉल).

प्राधान्य लाभार्थी गट

• तंबू, झोपड्या किंवा तात्पुरत्या निवाऱ्यात राहणारी कुटुंबे.
• विधवा महिला.
• घटस्फोटित महिला.
• दिव्यांग व्यक्ती.
• पूरग्रस्त कुटुंबे.

पात्रता

महाराष्ट्र यशवंतराव चव्हाण मुक्त वसाहत योजनेचा लाभ घेण्यासाठी अर्जदारांनी खालील पात्रता अटी पूर्ण करणे आवश्यक आहे:

• अर्जदाराचे कुटुंब महाराष्ट्राचे कायमस्वरूपी रहिवासी असावे.
• अर्जदार विमुक्त जाती व भटक्या जमाती (VJNT) प्रवर्गातील किंवा धनगर समाजातील असावा.
• अर्जदाराच्या कुटुंबाकडे स्वतःचे पक्के घर नसावे.
• अर्जदाराचे कुटुंब तंबू, झोपडी, कच्चे घर किंवा इतर तात्पुरत्या निवाऱ्यात राहत असावे.
• अर्जदाराचे कुटुंब सामान्यतः भूमिहीन असावे. तथापि, स्वतःची जमीन असलेल्या आणि केंद्र किंवा राज्य शासनाच्या कोणत्याही गृहनिर्माण योजनेचा लाभ न घेतलेल्या लाभार्थ्यांनाही योजनेच्या नियमांनुसार पात्रता मिळू शकते.
• अर्जदाराचे कुटुंब किमान सहा महिने एका ठिकाणी वास्तव्यास असावे. उर्वरित काळात उपजीविकेसाठी गावोगावी स्थलांतर करणारी कुटुंबेही पात्र ठरू शकतात.
• कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न ₹1.20 लाखांपेक्षा जास्त नसावे.
• अर्जदाराच्या कुटुंबाने घरकुल योजना किंवा केंद्र अथवा राज्य शासनाच्या इतर कोणत्याही गृहनिर्माण योजनेचा लाभ घेतलेला नसावा.

आवश्यक कागदपत्रे

अर्जासोबत खालील कागदपत्रे सादर करणे आवश्यक आहे:

• रहिवासी पुरावा किंवा अधिवास प्रमाणपत्र.
• आधार कार्ड.
• जात प्रमाणपत्र.
• उत्पन्न प्रमाणपत्र.
• बँक खात्याचा तपशील.
• पासपोर्ट आकाराचा फोटो.
• मोबाईल क्रमांक.
• दिव्यांगत्व प्रमाणपत्र (लागू असल्यास).
• पतीचा मृत्यू दाखला (विधवा महिलांसाठी).
• पत्नीचा मृत्यू दाखला (विधुर पुरुषांसाठी).
• पालकांचा मृत्यू दाखला (अनाथ लाभार्थ्यांसाठी).

अर्ज कसा करावा

पात्र लाभार्थी महाराष्ट्र यशवंतराव चव्हाण मुक्त वसाहत योजनेसाठी निर्धारित ऑफलाइन प्रक्रियेद्वारे अर्ज करू शकतात. या योजनेचा अर्ज संबंधित जिल्ह्याच्या सहाय्यक आयुक्त कार्यालयात मोफत उपलब्ध आहे.

• आपल्या जिल्ह्यातील सहाय्यक आयुक्त कार्यालयाला भेट द्या.
• महाराष्ट्र यशवंतराव चव्हाण मुक्त वसाहत योजनेचा अर्ज विनामूल्य प्राप्त करा.
• अर्जामध्ये मागितलेली सर्व माहिती काळजीपूर्वक भरा.
• ओळखपत्र, रहिवासी पुरावा, जात प्रमाणपत्र, उत्पन्न प्रमाणपत्र आणि इतर आवश्यक कागदपत्रे अर्जासोबत जोडा.
• पूर्ण भरलेला अर्ज आणि आवश्यक कागदपत्रे त्याच कार्यालयात जमा करा.
• अर्ज सादर केल्यानंतर संबंधित विभाग अर्जाची छाननी करेल आणि अर्जदाराने दिलेली माहिती व कागदपत्रांची पडताळणी करेल.
• पात्र अर्जांचा योजनेच्या नियमांनुसार आणि उपलब्ध लाभांच्या आधारे विचार केला जाईल.
• पडताळणी प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर विभागाकडून निवड झालेल्या लाभार्थ्यांची यादी तयार केली जाईल.
• निवड झालेल्या लाभार्थ्यांना एसएमएस, ई-मेल किंवा इतर अधिकृत माध्यमांद्वारे माहिती दिली जाईल.
• मंजुरीनंतर लाभार्थ्यांना त्यांच्या पात्रतेनुसार आणि प्रवर्गानुसार योजनेअंतर्गत बांधलेले घर किंवा घर बांधण्यासाठी आर्थिक सहाय्य दिले जाईल.

महत्वाच्या लिंक्स

• महाराष्ट्र इतर मागास बहुजन कल्याण विभाग पोर्टल.
• महाराष्ट्र सामाजिक न्याय आणि विशेष मदत विभाग पोर्टल.
• महाराष्ट्र यशवंतराव चव्हाण मुक्त वसाहत योजना मार्गदर्शक सूचना.

संपर्काची माहिती

• महाराष्ट्र विभाग, योजना, कार्यक्रम संबंधित प्रश्न टोल फ्री क्रमांक :- १८००१२०८०४०.
• महाराष्ट्र इतर मागास बहुजन कल्याण विभाग हेल्पलाइन क्रमांक :-
  • ०२२-२२८२३८२१.
  • ०२२-२२८२३८२०.
• महाराष्ट्र इतर मागास बहुजन कल्याण विभाग हेल्पडेस्क ईमेल :- [email protected].
• महाराष्ट्र सामाजिक न्याय आणि विशेष मदत विभाग हेल्पलाइन क्रमांक :-
  • ०२२-२२०२५२५१.
  • ०२२-२२०२८६६०.
• महाराष्ट्र सामाजिक न्याय आणि विशेष मदत विभाग हेल्पडेस्क ईमेल :- [email protected].
• महाराष्ट्र इतर मागास बहुजन कल्याण विभाग, महाराष्ट्र,
  पहिला मजला, ॲनेक्स बिल्डिंग, मंत्रालय,
  मादाम कामा रोड, हुतात्मा राजगुरू चौक,
  नरिमन पॉइंट, मुंबई – ४०००३२.