महाराष्ट्र पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर शेतकरी कर्जमाफी योजना

योजनेचा परिचय : थोडक्यात आढावा

महाराष्ट्र सरकारने ६ मार्च २०२६ रोजी सादर झालेल्या अर्थसंकल्प २०२६-२७ दरम्यान, शेतकऱ्यांवरील कर्जाचा बोजा कमी कर्णाच्या कारणाने एक प्रमुख महाराष्ट्र  शेतकरी कर्जमाफी योजना म्हणून पुण्यश्र्लोक अहिल्यादेवी होळकर शेतकरी कर्जमाफी योजना २०२६ ची घोषणा केली. अर्थसंकल्पीय घोषणेनंतर, महाराष्ट्र मंत्रिमंडळाने २ जून २०२६ या दिवसी योजनेला मंजुरी दिली, त्यानंतर सरकारने पात्रता निकष, लाभ आणि अंमलबजावणी प्रकियेची रूपरेषा देणारे एक सविस्तर ठराव जारी केला. या महाराष्ट्र कर्जमाफी योजनेद्वारे, राज्य सरकार थकीत कृषी कर्जाच्या ओझ्याखाली दबलेल्या शेतकऱ्यांना तात्काळ दिलासा देऊ इच्छिते आणि त्यांची दीर्घकालीन आर्थिक स्थिरता सुधारू इच्छिते.

पुण्यश्र्लोक अहिल्यादेवी होळकर शेतकरी कर्जमाफी योजनेद्वारा, पात्र शेतकऱ्यांना २ लाख रुपयांपर्यंतची पीक कर्जमाफी भेटू शकते. या योजनेत १ एप्रिल २०१९ ते ३१ मार्च २०२५ या कालावधीत वितरित केलेल्या पात्र अल्प-मुदतीच्या पीक कर्जाचा समावेश आहे, जी ३० सप्टेंबर २०२५ पर्यंत थकीत होती आणि ३१ मार्च २०२६ पर्यंत परतफेड केली गेली नव्हती. सरकारने काही पुनर्रचित आणि पुन्हा पुनर्रचित कृषी कर्जाचाही यात समावेश केला आहे, जेणेकरून अधिक शेतकऱ्यांना या महाराष्ट्र कर्जमाफी योजनेद्वारे लाभ घेता येईल.

पीक कर्जमाफीचा लाभ देण्याबरोबरच, महाराष्ट्र शासनाने नियमितपणे पीक कर्जाची परतफेड करणाऱ्या शेतकऱ्यांना दिल्या जाणाऱ्या प्रोत्साहन लाभासाठीची पात्रता अटी अलीकडेच शिथिल केल्या आहेत. यापूर्वी प्रोत्साहन लाभावर असलेली ₹50,000 ची कमाल मर्यादा रद्द करण्यात आली असून, सुधारित शासकीय निर्णयानुसार पात्र शेतकऱ्यांना संपूर्ण प्रोत्साहन लाभ मिळणार आहे. याशिवाय, काही परतफेडीच्या अटीही शासनाने रद्द केल्या आहेत. त्यामुळे सुमारे 9.3 लाख नियमित कर्जफेड करणाऱ्या शेतकऱ्यांना या लाभाचा फायदा होणार असून, जवळपास 23 लाख अतिरिक्त शेतकरीही या योजनेसाठी पात्र ठरणार आहेत. कर्जमाफीच्या मर्यादेपेक्षा अधिक पात्र थकीत कर्ज असलेल्या शेतकऱ्यांसाठी वन टाइम सेटलमेंट (OTS) ची सुविधा या योजनेअंतर्गत पूर्वीप्रमाणेच उपलब्ध राहणार आहे.

महाराष्ट्र कर्जमाफी योजना २०२६ ची अंमलबजावणी सहकार विभागामार्फत पूर्णपणे ऑनलाइन पद्धतीने करण्यात येईल.लाभ घेऊ इच्छिणाऱ्या शेतकऱ्यांनी आधार प्रमाणीकरण पूर्ण करून ॲग्रीस्टॅक शेतकरी नोंदणी प्लॅटफार्मवर नोंदणी करणे आवश्यक आहे. सरकारने स्पष्ट केले आहे की, पात्रता प्रत्येक शेतकऱ्यानुसार निश्चित केली जाईल आणि २ लाख रुपयांच्या पीक कर्जमाफी योजनेसाठीच्या पात्रतेवर जमिनीच्या मालकी हक्काच्या आकाराचा परिणाम होणार नाही.

कृषी विभाग आणि सहकार विभाग संयुक्तपणे योजनेच्या अंमलबजावणीवर देखरेख ठेवतील. पुण्यश्र्लोक अहिल्यादेवी होळकर शेतकरी कर्जमाफी योजनेद्वारा तात्काळ कर्जमाफी देण्यासोबतच, महाराष्ट्र सरकारने शेतकऱ्यांचे वारंवार होणारे कर्जबाजारीपण रोखणे आणि कृषी पतप्रणाली मजबूत करणारे या उद्देशाने दीर्घकालीन सुधारणांचीही घोषणा केली आहे.

या महाराष्ट्र शेतकरी कर्जमाफी योजनेव्यतिरिक्त, पात्र शेतकऱ्यांना नमो शेतकरी महा सन्मान निधी योजने अंतर्गत वार्षिक आर्थिक सहाय्य मिळत राहू शकते. एकत्रितपणे, या उपक्रमांमुळे महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांना अधिक मजबूत आर्थिक सुरक्षाआणि शाश्वत आर्थिक आधार मिळण्याची अपेक्षा आहे. महाराष्ट्र शासनाने या योजनेअंतर्गत लाभार्थ्यांच्या याद्या जाहीर करण्यासही सुरुवात केली आहे. ज्या शेतकऱ्यांची नावे लाभार्थी यादीत आहेत, त्यांनी पात्र कर्जमाफीची रक्कम थेट त्यांच्या पीक कर्ज खात्यात जमा होण्यापूर्वी अधिकृत केंद्रावर जाऊन आधार बायोमेट्रिक ई-केवायसी पूर्ण करणे आवश्यक आहे.

योजनेचे लाभ

• पात्र शेतकऱ्यांना पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर शेतकरी कर्जमुक्ती योजनेअंतर्गत ₹2,00,000 पर्यंतच्या पीक कर्जमाफीचा लाभ मिळू शकतो.
• कर्जमाफीमध्ये पात्र थकीत पीक कर्जाची मुद्दल व व्याजाची रक्कम समाविष्ट आहे.
• नियमितपणे पीक कर्जाची परतफेड करणाऱ्या पात्र शेतकऱ्यांना योजनेअंतर्गत संपूर्ण प्रोत्साहन लाभ मिळेल.
• शिथिल करण्यात आलेल्या पात्रता निकषांमुळे नियमित कर्जफेड करणाऱ्या सुमारे 9.3 लाख शेतकऱ्यांना सुधारित प्रोत्साहन लाभ मिळण्याची अपेक्षा आहे.
• पात्रता निकषांमधील शिथिलीकरणामुळे शेतकऱ्यांना संस्थात्मक पीक कर्ज अधिक सुलभ होईल आणि अधिक आर्थिक दिलासा मिळेल.
• ज्या शेतकऱ्यांची पात्र थकीत कर्जाची रक्कम ₹2 लाखांपेक्षा जास्त आहे, ते वन टाइम सेटलमेंट (OTS) सुविधेचा लाभ घेऊ शकतात.
• या योजनेचा उद्देश शेतकऱ्यांवरील कर्जाचा बोजा कमी करून त्यांची आर्थिक स्थिरता मजबूत करणे हा आहे.

२ लाख रुपयांपेक्षा जास्त कर्जासाठी एकरकमी परतफेड (ओ टी एस)

महाराष्ट्र सरकारने, पुण्यश्र्लोक अहिल्यादेवी होळकर शेतकरी कर्जमाफी योजनेद्वारा निर्धारित केलेल्या कर्जमाफीच्या मर्यादेपेक्षा जास्त थकीत पीक कर्ज असलेल्या पात्र शेतकऱ्यांसाठी एकरकमी परतफेड (ओ टी एस) सुविधा सुरु करण्यात आली आहेत.

• जर एकूण पात्र थकीत पीक कर्ज २ लाख रुपयांपर्यंत असेल, तर शेतकरी योजनेच्या तरतुदींनुसार कर्जमाफीचा लाभ घेऊ शकते.
• जर थकीत पात्र कर्जाची रक्कम २ लाख रुपयांपेक्षा जास्त असेल, तर शेतकऱ्याने प्रथम २ लाख रुपयांपेक्षा जास्त असेलली रक्कम संबंधित बँकेत जमा करणे गरजेचा आहेत.
• थकीत रकमेची अतिरिक्त रक्कम भरल्यानंतर, शेतकऱ्याला एकरकमी परतफेड (ओ टी एस) योजनेअंतर्गत २ लाख रुपयांपर्यंत कर्जमाफीची लाभ मिळू शकतात.
• या तरतूद योजनेअंतर्गत समाविष्ट असलेल्या पात्र पुनर्रचित किंवा पुन्हा पुनर्रचित पीक कर्जानाही लागू होते.
• महाराष्ट्र सरकारने पात्र शेतकऱ्यांना, विहित मर्यादेपेक्षा जास्त असलेल्या रकमेतील आपला वाट जमा करून एकरकमी परतफेड योजनेचा (ओ टी एस) लाभ घेण्यासाठी ३१ मार्च २०२७ पर्यंतची मुद्दत देण्यात आली आहेत.

पात्रता आवश्यकता

शेतकऱ्यांनी पुण्यश्र्लोक अहिल्यादेवी होळकर शेतकरी कर्जमाफी योजनेद्वारा २०२६ विहित केलेल्या पात्रतेच्या अटी पूर्ण करणे गरजेचा आहेत. कर्जमाफी आणि प्रोत्साहनपर लाभांसाठी पात्रतेच्या अटी  खाली दिलेल्या आहेत.

 कर्जमाफीच्या लाभांसाठी

• हि लाभ वैयक्तिक शेतकऱ्याच्या आधारावर देण्यात येईल.
• अल्प मुदतीचे पीक कर्ज ०१ एप्रिल २०१९ ते ३१ मार्च २०२५ या कालावधीत वितरित झालेले असावे.
• ३० सप्टेंबर २०२५ या रोजी कर्ज थकीत राहिले असावे.
• ३१ मार्च २०२६ पर्यंत थकीत रकमेची परतफेड झालेली नसावी.
• एक किंवा अधिक पात्र कर्ज खाती असलेले शेतकरी योजनेअंतर्गत विहित केलेल्या कमाल मर्यादेच्या अधीन राहून लाभ मिळवू शकते.
• शेतकऱ्याचे आधार प्रमाणीकरण अनिवार्य आहेत.
• ॲग्रीस्टॅक शेतकरी  नोंदणी प्लॅटफार्मवर नोंदणी करणे अनिवार्य आहेत.

नियमित कर्जफेड करणाऱ्या शेतकऱ्यांसाठी प्रोत्साहन लाभ

• नियमितपणे पीक कर्जाची परतफेड करणाऱ्या शेतकऱ्यांसाठी महाराष्ट्र शासनाने प्रोत्साहन लाभाच्या पात्रता अटी शिथिल केल्या आहेत.
• शेतकऱ्याने सन 2022-23, 2023-24 आणि 2024-25 या आर्थिक वर्षांपैकी कोणत्याही दोन आर्थिक वर्षांत पीक कर्ज घेतलेले असणे आवश्यक आहे.
• प्रोत्साहन लाभावरील पूर्वीची ₹50,000 ची कमाल मर्यादा रद्द करण्यात आली आहे.
• संबंधित पीक कर्जाची परतफेड पुढील वर्षाच्या 30 जूनपर्यंत किंवा कर्ज देणाऱ्या बँकेने निर्धारित केलेल्या परतफेडीच्या कालावधीत केलेली असावी.
• नियमितपणे पीक कर्जाची परतफेड करणाऱ्या पात्र शेतकऱ्यांना प्रोत्साहन लाभ दिला जाईल.
• प्रोत्साहन लाभाची रक्कम निश्चित करताना शासनाने अधिसूचित केलेले सुधारित पात्रता निकष लागू राहतील.
• आधार प्रमाणीकरण आणि Agristack Farmer Registry Platform वर नोंदणी करणे अनिवार्य आहे.

कोण पात्र नाही?

महाराष्ट्र शेतकरी कर्जमाफी योजनेत मोठ्या संख्येने पात्र शेतकऱ्यांना समावेश असला तरी, सरकारने काही विशिष्ट प्रवर्गातील व्यक्तींना लाभ मिळण्यापासून वगळले आहेत. पुण्यश्र्लोक अहिल्यादेवी होळकर शेतकरी कर्जमाफी योजनेद्वारा, खालीलपैकी कोणत्याही प्रवर्गात येणारे अर्जदार लाभांसाठी पात्र असणार नाही.

• विद्यमान किंवा माजी मंत्री, राज्यमंत्री, खासदार, विधानसभा आणि विधान परिषदेचे सदस्य.
• जिल्हा परिषद, पंचायत समित्या आणि शहरी स्थानिक स्वराज्य संस्थांचे सदस्य.
• केंद्र किंवा  राज्य सरकारी कर्मचारी ज्यांचे एकूण मासिक वेतन २५,००० रु. पेक्षा जास्त आहेत.
• राज्य सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रम आणि अनुदानित संस्थांमधील कर्मचारी ज्यांचे मासिक वेतन २५,००० रु. पेक्षा जास्त आहेत.
• शेतीव्यतिरिक्त इतर उत्पन्न स्रोतांमधून आयकर भरणारे व्यक्ती.
• माजी सैनिक वगळता २५,००० रु. पेक्षा जास्त मासिक निवृत्तीवेतन मिळवणारे निवृत्तीवेतनधारक.
• सहकारी साखर कारखाने, सहकारी सूतगिरण्या, सहकारी बँका, दूध संघ आणि इतर निर्दिष्ट सहकारी संस्थांचे पदाधिकारी, संचालक, अधिकारी आणि कर्मचारी ज्यांचा मासिक पगार २५,००० रु. पेक्षा जास्त आहेत.

आवश्यक कागदपत्रे

• आधार कार्ड.
• आधारशी जोडलेला मोबाईल  क्रमांक.
• ॲग्रीस्टॅक शेतकरी नोंदणी  क्रमांक.
• पीक कर्ज खात्याचा तपशील.
• बँक खात्याचा तपशील.
• पडताळणी दरम्यान आवश्यक असल्यास, जमिनीच्या नोंदीचा तपशील.
• अंमलबजावणी प्राधिकरणाने विहित केलेली कोणतीही अतिरिक्त कागदपत्रे.

महाराष्ट्र ॲग्रीस्टॅक शेतकरी नोंदणीवर नोंदणी कशी करावी?

पुण्यश्र्लोक अहिल्यादेवी होळकर शेतकरी कर्जमाफी योजनेद्वारा लाभ घेऊ इच्छिणाऱ्या शेतकऱ्यांसाठी ॲग्रीस्टॅक शेतकरी नोंदणी प्लॅटफार्मवर नोंदणी करणे अनिवार्य  आहेत. ज्या शेतकऱ्यांनी अद्याप नोंदणी केलेली नाही, ते आपला शेतकरी नोंदणी आयडी तयार करण्यासाठी खालील पायऱ्यांचे अनुसरण करू शकते.

• अधिकृत महाराष्ट्र कृषी शेतकरी नोंदणी पोर्टलला भेट द्या.
• शेतकरी म्हणून नोंदणी करण्याच्या पर्यायावर क्लिक करा.
• तुमचा आधार क्रमांक प्रविष्ट करा आणि आधार - याआधारित प्रमाणीकरण पूर्ण करा.
• आधारशी जोडलेला तुमचा मोबाईल क्रमांक द्या आणि ओ टी पी द्वारे त्याची पडताळणी करा.
• पोर्टलवर दर्शवल्याप्रमाणे नाव, पत्ता आणि इतर माहिती यांसारखे आवश्यक वैयक्तित तपशील भरा.
• उपलब्ध असलेल्या जमिनीच्या नोंदणीमधून तुमच्या शेतजमिनीचा तपशील निवडा  आणि त्याची पडताळणी करा.
• सर्व माहिती काळजीपूर्वक तपासा  आणि नोंदणी अर्ज सादर करा.
• यशस्वी पडताळणीनंतर, एक अद्वितीय शेतकरी नोंदणी आयडी (एफ आर आय डी) तयार केले जाईल.
• हा शेतकरी नोंदणी आयडीसुरक्षित ठेवा, कारण पुण्यश्र्लोक अहिल्यादेवी होळकर शेतकरी कर्जमाफी योजना आणि इतर  सरकारी योजनेद्वारे लाभांसाठी अर्ज करताना त्याची आवश्यकता भासू शकते.
• नोंदणी करताना तुम्हाला कोणतीही अडचण आल्यास, मदतीसाठी तुम्ही जवळच्या कॉमन सर्व्हिसेस सेंटर (सी एस सी), सेतू सुविधा  केंद्र किंवा नियुक्त सरकारी सेवा केंद्राला भेट देऊ शकते.

लाभार्थी यादी कशी तपासावी?

महाराष्ट्र शासनाने पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर शेतकरी कर्जमुक्ती योजनेअंतर्गत लाभार्थी याद्या जाहीर करण्यास सुरुवात केली आहे. ज्या शेतकऱ्यांची नावे लाभार्थी यादीत आहेत, ते कर्जमाफीचा लाभ मिळविण्यासाठी आधार बायोमेट्रिक ई-केवायसी पूर्ण करण्यास पात्र ठरतील. सध्या कर्जमुक्ती पोर्टलवर लाभार्थी यादी सार्वजनिकरीत्या शोधण्यासाठी उपलब्ध नाही.

• आपण पात्र पीक कर्ज घेतलेल्या संबंधित बँक शाखेला भेट द्या.
• आपल्या ग्रामपंचायत कार्यालयातही लाभार्थी यादी तपासता येईल.
• लागू असल्यास, संबंधित सहकारी संस्थेमध्येही लाभार्थी यादी प्रदर्शित करण्यात आली आहे.
• आपले नाव लाभार्थी यादीत असल्यास, आधार बायोमेट्रिक ई-केवायसी पूर्ण करण्यासाठी आपले सरकार सेवा केंद्र (CSC/VLE) किंवा अधिकृत बँक शाखेला भेट द्या.

योजनेचा लाभ कसा घ्यावा?

ज्या शेतकऱ्यांची नावे लाभार्थी यादीत आहेत, त्यांनी योजनेअंतर्गत कर्जमाफीचा लाभ मिळविण्यासाठी आधार बायोमेट्रिक ई-केवायसी पूर्ण करणे आवश्यक आहे.

• अधिकृत आपले सरकार सेवा केंद्र (CSC/VLE), ग्रामपंचायत कार्यालय किंवा आधार बायोमेट्रिक ई-केवायसी सुविधा उपलब्ध असलेल्या संबंधित बँक शाखेला भेट द्या.
• अधिकृत ऑपरेटरला आपला आधार क्रमांक किंवा उपलब्ध असल्यास विशिष्ट क्रमांक द्या, जेणेकरून तो अधिकृत कर्जमुक्ती पोर्टलवर आपली लाभार्थी नोंद शोधू शकेल.
• आपली नोंद मिळाल्यानंतर पोर्टलवर दर्शविलेली लाभार्थी माहिती, आधार तपशील, पीक कर्ज खात्याचा तपशील आणि पात्र कर्जमाफीची रक्कम काळजीपूर्वक तपासा.
• कोणतीही माहिती चुकीची आढळल्यास, त्वरित अधिकृत ऑपरेटरला कळवा. आधार प्रमाणीकरण प्रक्रिया पूर्ण करण्यापूर्वी ऑपरेटर पोर्टलद्वारे हरकत नोंदवू शकतो.
• आपली संमती द्या आणि अधिकृत केंद्रावर उपलब्ध बायोमेट्रिक उपकरणाद्वारे आधार बायोमेट्रिक प्रमाणीकरण पूर्ण करा.
• आधार प्रमाणीकरण आणि पडताळणी यशस्वीरीत्या पूर्ण झाल्यानंतर, पात्र कर्जमाफीची रक्कम थेट आपल्या पात्र पीक कर्ज खात्यात जमा केली जाईल.

योजनेअंतर्गत समाविष्ट बँका

• राष्ट्रीयकृत बँका.
• खाजगी क्षेत्रातील बँका.
• प्रादेशिक ग्रामीण बँका.
• जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँका.
• स्वतःच्या निधीतून कर्ज देणाऱ्या प्राथमिक कृषी पतसंस्था.

संबंधित लिंक्स

• पुण्यश्र्लोक अहिल्यादेवी होळकर शेतकरी कर्जमाफी योजना अधिसूचना
• महाराष्ट्र आपले सरकार पोर्टल
• महाराष्ट्र ॲग्रीस्टॅक फार्मर आयडी नोंदणी लिंक.
• महाराष्ट्र ॲग्रीस्टॅक शेतकरी आयडी स्थिती.
• महाराष्ट्र कृषी  विभागाचे संकेतस्थळ.
• महाराष्ट्र सहकार आयुक्त आणि निबंधक.

संपर्क माहिती

• महाराष्ट्र कृषी विभाग क्रमांक:- ०२० २६१२३६४८.
• महाराष्ट्र कृषी विभाग ई-मेल:- [email protected].